Naast een rijk aanbod van diverse winkels allerhande, koffiebars en eethuisjes heeft Quartier National ook kunst op wereldniveau te bieden. Op een paar honderd meter van de Nationalestraat brengt het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen tot 18 april 2027 de tentoonstelling Ossip Zadkine in België. 

Een in Rusland geboren kunstenaar die in Parijs woont en zijn artistieke doorbraak beleeft in Brussel en Antwerpen: hoe vet is dat? Het overkwam de wereldberoemde beeldhouwer Ossip Zadkine (1888-1967). Het was veel meer dan een vluchtige passage. Hij gaf zelfs gastlessen aan de Antwerpse Academie. Wie weet kuierde hij destijds wel door de charmante Sint-Andrieswijk, op weg naar het museum met een pijp in zijn mond. Omdat hij bovendien in Antwerpen een creatief netwerk vond dat mee aan de basis lag van zijn internationale doorbraak, mocht hier menig tussenpersoon zich daarvoor stevig op de borst kloppen. Deze kruisbestuiving voert het KMSKA nog steeds in het vaandel.

Op zoek naar de ziel in de materie 
Voor Zadkine leefde elk materiaal. Hij zocht naar de ziel in hout of steen en wilde die zichtbaar maken met zijn handen. In de beeldengroep Job en zijn vrienden, die de expositie opent, bepalen de houtnerven de vorm en de houding van de figuren. Uit geldgebrek kocht hij destijds goedkope boomstammen waaraan de wortels nog vastzaten, werkend “ten dienste van het hout”, zoals hij het zelf uitdrukte. In 1936 schonk hij dit topstuk aan het KMSKA. Bij zijn bronzen sculpturen boetseerde hij eerst een zacht model van klei, om het daarna in brons te laten gieten. Dit liet hem toe vloeiende lijnen, gaten en holtes te creëren die zijn werk dynamiek gaven. Een traumatische ervaring tijdens de Eerste Wereldoorlog vertaalde zich in een latere expressionistische en kubistische stijl. Zijn bekende beeld De verwoeste stad in Rotterdam drukt aldus de afschuw uit voor de menselijke wreedheid tijdens het bombardement in de Tweede Wereldoorlog uit. Zadkine was overigens niet louter beeldhouwer, maar ook een getalenteerd tekenaar en graficus die honderden kleurrijke schilderijen, etsen en prenten naliet. 

Vrienden, tijdgenoten en zakenmensen
Werken van tijdgenoten als Marc Chagall, met wie hij zijn achtergrond deelde, Jacques Lipchitz en Amedeo Modigliani plaatsen Zadkines verhaal binnen de internationale avant-garde. Zijn sculpturen en tekeningen gaan in de tentoonstelling in dialoog met hun creaties. Brieven, foto’s en archiefdocumenten getuigen van zijn vele contacten met hen en met vertegenwoordigers van het Belgische kunstlandschap van verzamelaars, galeriehouders en mecenassen.

Zadkine en het Middelheimmuseum
De vriendschap tussen Zadkine en de Antwerpse burgemeester Lode Craeybeckx vormde de vruchtbare bodem voor een ambitieus cultuurproject. Samen met een netwerk van medestanders zetten zij de bakens uit van een nieuw museum. In 1950 opende de eerste tentoonstelling op het domein Middelheim. De Grote Orpheus wilde zijn plek in het park niet verlaten; de Feniks is wel neergestreken in deze expositie.

Een kunstenaarskoppel 
Ossip deelde zijn passie voor kunst met zijn echtgenoteValentine Prax. Zij was een begenadigd schilderes en meester in het églomisé, (achterglasschilderen). Twee kleine werken in zaal X getuigen van haar talent. Daarnaast beheerde ze de zakelijke kant van hun kunstenaarschap. Toen de Joodse Zadkine tijdens de Tweede Wereldoorlog, uit angst voor het nazi-regime, naar de Verenigde Staten vluchtte, bleef Valentine achter in het Franse Les Arques. Het koppel was kinderloos. Onder zware omstandigheden beschermde zij hun bezittingen en zijn door de nazi’s als ‘ontaard’ bestempelde oeuvre. Zadkine creëerde in New York 48 sculpturen die na de oorlog wegens geldgebrek dreigden achter te blijven. De Antwerpse Compagnie Maritime Belge verscheepte ze uiteindelijk voor de prijs van één werk. Na haar overlijden in 1981 vermaakte Valentine hun voormalige woonhuis en atelier aan de Rue d’Assas 100bis in Parijs aan de stad, waar vandaag het Musée Zadkine gevestigd is.

Met deze prachtige tentoonstelling heten de Antwerpenaars Zadkine opnieuw welkom in hun Koekenstad, de plek en het museum die hij diep in zijn hart droeg.
Ossip Zadkine en België: KMSKA tot en met 18 april 2027. Inkom 20 euro, gratis met musempas. (Chris Rachel Spatz)